Umthetholawulo 2
UMTHETHO KA-1997 WEMIBANDELA YOKUSEBENZA
ISIRHUNYEZO EKUFUZE SIBULUNGWE MQHATJHI NGOKWESIGABA 30
Nasi isirhunyezo semibandela yeengaba ezingeziqakatheke khulu khulu zomThetho ka-1997 wemiBandela yokuSebenza, njengokutjhugululwa kwawo.
UKUSETJENZISWA KOMTHETHO: ISIGABA 3
Imibandela yokusebenza emumethwe mThetho lo iyingcenye yekontraga yokusebenza namkha isivumelwana somsebenzi sabasebenzi esilawulwa ngiwo umThetho lo. Eminye, kodwa hayi yoke imibandela yokusebenza ingahluka ngeemvumelwana zomsebenzi ngamunye ngamunye namkha ngeemvumelwana ezihlanganyelwe basebenzi boke, ngokulandela imibandela yawo umThetho lo ( qala indinyana 7 ngenzasapha ).
UKULAWULWA KWESIKHATHI SOKUSEBENZA : ISAHLUKO 2
Ukusetjenziswa
Isahlukwesi asisebenzi ebasebenzini beenkhundla eziphakemeko, nebasebenzini abasebenza njengabathengisi abavamise ukukhanjiswa msebenzi kunye nebasebenzini abasebenza ama-awa angaphasi kwama-24 ngenyanga.
Ama-awa Womsebenzi Avamileko : Isigaba 9
Akunamqhatjhi ovumeleke ukusebenzisa namkha ukuvumela umsebenzi asebenze ama-awa angaphezulu a. kama 45 ngeveke;
b. kalithoba 9 ngelanga nakube umsebenzi loyo usebenza amalanga amahlanu namkha angaphasi kwalokho ngeveke; namkha c . kabunane 8 ngelanga nakube umsebenzi loyo usebenza amalanga angaphezulu kamahlanu ngeveke.
Umsebenzi akakwazi ukusebenzisa namkha avumele umsebenzi a. ukusebenza isikhathi eseqileko i-owuvathayimu ngaphandle kwesivumelwana;
b. ukusebenza i-owuvathayimu edlula ama-awa alitjhumi ngeveke.
Isivumelwana asikwazi ukufuna namkha sisebenzise umsebenzi ama-awa angaphezulu kali-12 ngelanga linye.
Iveke Yomsebenzi Erhunyeziweko: Isigaba 11
Isivumelwanesi-ke nokho asikwazi ukufuna namkha ukuvumela umsebenzi asebenze a. ama-awa ajayelekileko angaphezulu kwama-45 ngeveke;
b. ama-awa angaphezulu kwetjhumi we-owuvathayimu ngeveke; namkha c . amalanga angaphezulu kamahlanu ngeveke.
Ukudidiyelwa Kwesilinganiso Sama-awa Womsebenzi : Isigaba 12
Isivumelwana esihlanganyelwe basebenzi singavumela ama-awa womsebenzi adidiyelwe ngesikhathi esingafika eenyangeni ezine.
Umsebenzi obotjhwe sivumelwana esihlanganyelweko akakwazi ukusebenza ukudlula a. ama-awa adidiyelweko ajayelekileko ama-45 ngeveke ngesikhathi ekuvunyelwenwe ngaso;
b. ama-awa amahlanu adidiyelweko we-owuvathayimu ngeveke, ngesikhathi ekuvunyelwenwe ngaso.
Iinkhathi Zokudla : Isigaba 14
Umsebenzi kufuze bona abe nesikhathi sokudla esimizuzu ema-60 ngemva kokusebenza ama-awa amahlanu.
Isivumelwana esitloliweko singa a. phungula isikhathi sokudla sibe mizuzu ema-30;
b. vala isikhathi sokudla singabikho ebasenenzini abasebenza isikhathi esingaphasi kwama-awa amathandathu ngelanga.
Isikhathi Sokuphumula Ngelanga Nangeveke : Isigaba 15
Umsebenzi woke amalanga kufuze bona athole isikhathi sokuphumula esima-awa ali-12 ngokulandelana, nesima-awa ama-36 ngokulandelana ngeveke, ekufuze bona sibale noSonto, ngaphandle kobanyana kuvunyelwenwe ngenye indlela.
Umsebenzi onande asebenza ngoSonto kufuze bona imbadalo yakhe yangoSonto ibuyelelwe kabili.
Ukuthola ilanga lokuphumula elibhadalwako ngenca yokusebenza ngoSonto kufuze bona kube yinto ekuvunyelwana ngayo.
Ukusebenza Ebusuku : Isigaba 17
Abasebenzi abasebenza ebusuku hlangana kwe-awa lesithandathu ntambama nelesithandathu ngakusasa ekuseni kufuze bona baqalelelwe ngembadalo yesibonelelo namkha ngokuphungulelwa ama-awa abawasebenzako, kanti-ke kufuze bona baqalelelwe nangezinto zokukhamba nabasebenza ngalezo iinkhathi.
Abasebenzi abavamise ukusebenza ngemva kwe-awa letjhumi-nanye ebusuku nangaphambi kwe-awa lesithandathu ngakusasa ekuseni kufuze baziswe a. ngengozi yamaphilo abangahle bahlangabezane nayo ngenca yokusebenza njalo; baziswe b. nangelungelo labo lokuzihlolisa amaphilwabo kibodorhodera ngenca yokusebenza kwabo ngaleyo indlela.
Amaholideyi : Isigaba 18
Abasebenzi kufuze bona babhadalwe umrholo ojayelekileko nabasebenze ngeholideyi engelanga lomsebenzi.
Ukusebenza ngeholideyi kufuze bona kube yinto ekuvunyelwana ngayo, begodu umsebenzi ubhadalwa umrholo obuyelelwe kabili nakasebenze ngeholideyi.
Iholideyi ingatjintjiswana nelinye ilanga, ngesivumelwana.
I ILIFU : ISAHLUKO 3
Ukusetjenziswa
Lesisahluko esimalungana nelifu asisebenzi kumsebenzi osebenza umqhatjhi munye isikhathi esingaphasi kwama-awa ama-24 ngenyanga, begodu asisebenzi nalokhuya umsebenzi nakanikelwe ilifu edlula amalanga welifu umsebenzi afanele kukuwathola ngaphasi kwalesisahluko.
Ilifu Yomnyaka : Isigaba 20 Nesigaba 21
Abasebenzi banelungelo lokuthola ilifu yamalanga ama-21 ngokulandelana ngomnyaka namkha ngokuvumelana; ngokwalombandela womthetho, umsebenzi uthola ilanga linye lelifu kesinye nesinye isiqhenyana samalanga ali-17 awasebenzileko, namkha athole i-awa linye kesinye nesinye isiqhenyana sama-awa ali-17 awasebenzileko.
Umsebenzi kufuze anikelwe ilifu kungakapheli iinyanga ezintandathu emveni kokuphela komzombe welifu yomnyaka.
Umqhatjhi akakafaneli ukubhadala umsebenzi endaweni yokobana amnikele ilifu, ngaphandle kwalokhuya umsebenzi nakalisa umsebenzi namkha nakuphela umsebenzi.
Ilifu Yamagulo : Iingaba 22 - 24
Umsebenzi unelungelo lokuthola ilifu yamagulo ebhadalwako yeemveke ezintandathu ngesikhathi esiziinyanga ezima-36.
Ngeenyanga ezintandathu zokuthoma umsebenzi unelungelo lokuthola ilanga linye lelifu yamagulo ebhadalwako kesinye nesinye isiqhenyana samalanga ama-26 awasebenzileko.
Umqhatjhi angafuna incwadi kadorhodera ngaphambi kobana abhadale umsebenzi obekangekho emsebenzini amalanga angaphezulu kamabili ngokulandelana, namkha oqhele ukungabi khona emsebenzini.
Ilifu Yembeleko: Isigaba 25 Nesigaba 26
Umsebenzi wesifazi osebantwini unelungelo lokuthola ilifu yembeleko yeenyanga ezine ngokulandelana.
Umsebenzi wesifazi osebantwini namkha imbelesakhe abakavunyelwa ukwenza umsebenzi ongaba yingozi kibo namkha emntwaneni.
Ilifu Yeendaba Zomkhaya : Isigaba 27
Abasebenzi abasebenza isikhathi esizeleko banelungelo lokuthola ilifu ebhadalwako yokuphetha iindaba zomkhaya yamalanga amathathu ngomnyaka, ngokuyibawa; lomhlobo welifu-ke umuntu uwubawa lokhuya umkakhe nakayokubhebhula, namkha nakabhujelwe mkakhe namkha nakabhujelwe ngumasihlalisane wakhe kanomphela, namkha umsebenzi nakabhujelwe mbelethi kungaba mbelethi wokuthola namkha umbelethi wegazi nalokhuya nakabhujelwe ngumkhulwakhe namkha ugogwakhe, nalokhuya nakabhujelwe mntwana, umntwanomntwanakhe namkha nakabhujelwe ngudadwabo namkha umfowabo.
Umqhatjhi-ke angabufuna ubufakazi obuhle obufakazela nanyana ngikuphi kwalokhu okubalwe ngehla.
IMINININGWANA YOKUSEBENZA NOKUBHADALWA : ISAHLUKO 4
Ukusetjenziswa
Isahlukwesi asisebenzi kumsebenzi osebenza umqhatjhi munye ama-awa angaphasi kama-24 ngenyanga.
Imininingwana Etloliweko Yokusebenza : Isigaba 29
Umsebenzi nakathoma ukusebenza, umqhatjhakhe kufuze bona amtlolele nasi imininingwana elandelako:
a. Ibizo elipheleleko ne-adresi yomqhatjhi;
b. ibizo lomsebenzi nomsebenzi aqhatjhelwe ukuwenza, namkha ihlathululo efitjhazana yomsebenzi aqhatjhelwe ukuwenza;
c . Iindawo zokusebenzela ngokwahlukahlukana kwazo;
e. ama-awa wokusebenza ajayelekileko kunye namalanga womsebenzi;
f. umrholo kunye nendlela ekubalwa ngayo umrholo womsebenzi loyo;
h. enye imali ebhadalwako nakube ikhona ;
omunye umhlobo wembadalo kunye nobungako bawo;
j. isikhathi esitjengisa bona umsebenzi uzakurhola ngemva kwesikhathi esingangani;
k. imali edoswako;
l. ilifu umsebenzi emfaneleko;
m. isikhathi umsebenzi ekufuze asisebenze njengenothisi nakube uyaphuma emsebenzini;
n. ihlathululo yomkhandlu namkha ikoro engamele ibhizinisi yomqhatjhi;
o. isikhathi umsebenzi asisebenze emqhatjhini wakhe waphambilini esibalelwa esikhathini umsebenzi asele asisebenzile sesisoke;
p. eminye imitlolo eyingcenye yekontraga/yesivumelwano somsebenzi; kufuze kuvezwe nokuthi umtlolo ngamunye kileyo ebaliweko utholakalaphi.
Imininingwana kufuze bona ibuyekezwe nakufumaniseka bona imibandela yokusebenza iyatjhuguluka.
Ukwaziswa Kwabasebenzi Ngamalungelwabo : Isigaba 30
Isitatimende samalungelo wabasebenzi kufuze bona siplagwe emsebenzini ngamalimi asetjenziswa emsebenzini loyo.
Ukubulungwa Kwamarekhodi : Isigaba 31
Woke umqhatjhi kufuze bona abe nerekhodi elimumethe imininingwana yelwazi nasi elandelako:
a. ibizo lomsebenzi nomsebenzakhe;
b. isikhathi umsebenzi ngamunye asisebenzileko;
c . Umrholo awurholako umsebenzi ngamunye;
d. ideyithi yamabeletho nakube umsebenzi loyo ungaphasi kweminyaka eli-18; kunye e. nanyana ngimiphi eminye imininingwana yelwazi ebekiweko.
Imininingwana Emalungana Nomrholo : Isigaba 33
Imininingwana elandelako le kufuze bona inikelwe ngokutlola umsebenzi nakabhadalwako :
b. ibizo lomsebenzi nomsebenzakhe;
c . ukuthi ubhadalwa ngemva kwesikhathi esingangani;
d. ukuthi urhola malini;
e. imali umsebenzi adoselwa yona emrholweni;
f. inani lemali eyona igcina ifikile ezandleni zomsebenzi;
g. nakube kuphathelene nokubalwa komrholo womsebenzi:
ukuthi urhola malini ngesikhathi esingangani kunye nokuthi urhola malini nge-owuvathayimu;
Inani lama-awa ajayelekileko nawe-owuvathayimu awasebenzileko ngaleso isikhathi ekufuze abhadalwe ngaso;
Inani lama-awa awasebenze ngoSonto namkha ngeholideyi ngesikhatheso; begodu iv. nakube kunesivumelwana sokudidiyela isikhathi somsebenzi, inani elipheleleko lama-awa ajayelekileko nawe-owuvathayimu esetjenziweko ngesikhatheso kufuze bona nakho kuvezwe.
Ukudoswa Kweemali Ezithileko Emrholweni Kunye Neminye Imithetho Ephathelene Nomrholo : Isigaba 34 Nesigaba 34A
Umqhatjhi akakwazi ukudosela umsebenzi imali emrholwenakhe ngaphandle kobanyana a. umsebenzi avume ngokutlola bona kungadoswa imali yesikwelede esithileko emrholwenakhe ;
b. imali edoswako leyo idoswe ngokwesivumelwana esihlanganyelwe basebenzi, somthetho ngomlayo wekhotho namkha ngokwesivumelwana sokulamula umbango.
Imali edoselwa umokalalo namkha ilahleko ebangwe msebenzi ingadoswa kwaphela ngesivumelwana begodu ngemva kobana umqhatjhi alandele ikambiso elungileko.
Abaqhatjhi kufuze bona babhadale imali abayidosela abasebenzi naleyo abaphekisa ngayo abasebenzi esikhwameni ekuphoselwa kiso imali yabasbenzi enjalo, kungakapheli amalanga alikhomba.
Ukubalwa Komrholo : Isigaba 35
Imirholo ibalwa ngama-awa ajayelekileko asetjenziweko.
Umrholo wenyanga wenziwa ngokubuyelela umrholo weveke kayi-4 /3.
Nakube ubalwe ngenye indlela ngaphandle kwesikhathi, namkha nakube umrholo womsebenzi utjhugulukatjhuguluka wehluke khulu ngeenkhathi ezihlukeneko, nanyana ngiyiphi imali ebhadalwako kufuze bona ibhadalwe ngokubala isikhathi somrholo esisetjenziweko ngesikhathi a. esiziimveke ezili-13 ezidlulileko; namkha b. nakube usebenze isikhatjhana esifitjhazana, kubalwe sona isikhatheso asisebenzileko.
Abaqhatjhi nabasebenzi kufuze baqale itjhejuli emenyezelwe eGazedeni yomBuso ukuthola bona ikoro ethileko yomrholo iyigcenye yomrholo womsebenzi na malungana nokubalwa komrholo okwenziwa ngomThetho lo.
UKUPHELA KOMSEBENZI : ISAHLUKO 5
Ukusetjenziswa
Isahlukwesi asisebenzi emsebenzini osebenza umqhatjhi munye isikhathi esingaphasi kwama-awa ama-24 ngenyanga.
Inothisi Yokulisa Umsebenzi/Yokuphela Komsebenzi : Isigaba 37
Ikontraga yomsebenzi ingaqeda ngenothisi engasi ngaphasi a. kweveke yinye, nakube umsebenzi uneenyanga ezintandathu namkha ngaphasi kwalokho asebenza endaweni leyo;
b. kweemveke ezimbili, nakube umsebenzi unesikhathi esiziinyanga ezingaphezulu kezintandathu, kodwa esingadluliko emnyakeni asebenza endaweni leyo;
c . Kweemveke ezine, nakube umsebenzi unesikhathi esimnyaka namkha esingaphezulu kwalokho asebenza endaweni leyo; nakube msebenzi weplasi namkha unomakhwitjhi namkha umsebenzi osebenza engadini, kufuze bona uneenyanga ezingaphezulu kezintandathu asebenza lapho.
Isivumelwana esihlanganyelwe basebenzi singayiphungula inothisi yeemveke ezine, kodwa hayi ukudlula esikhathini esiziimveke ezimbili.
Inothisi yokulisa umsebenzi kufuze bona inikelwe ngencwadi etloliweko, ngaphandle kwanyana inikelwa mumuntu ongakafundi / ongakwazi ukutlola.
Nakube umqhatjhi nguye oqeda umsebenzi namkha nakube nguye oqotjha umsebenzi, lokho akumvimbi umsebenzi ukuthi athathe amagadango wokuya phambili nakube ubona ukuthi uqotjhwe ngokungasimthetho, ngokwemibandela yomThetho ka-1995 wezobuDlelwana bemiSebenzini namkha ngokwemibandela yananyana ngimuphi omunye umthetho.
Imbadalo Yokulisiswa Umsebenzi : Isigaba 41
Umsebenzi oqotjhwe emsebenzini ngenca yeemfuneko zokwenza umsebenzi, namkha oqotjhwe ngokuthi kuvalwe ikontragakhe ngaphambi kwesikhathi ngesigaba 38 somThetho ka-1936 wezokuTjhona kwamaBhizinisi, unelungelo lokuthola umrholo weveke komunye nomunye umnyaka awusebenzileko.
Isitifikedi Sokusebenza : Isigaba 42
Umuntu nakalahlekelwa msebenzi unelungelo lokobana athole isitikedi esifakazela bona ubesebenza endaweni isikhathi esithileko, asenza umsebenzi othileko.
UKWALELA KOKUSETJENZISWA KWABANTWANA NOKWALELWA KOKUKATELELWA NGOMSEBENZI : IINGABA 43 - 48
Abantwana abangaphasi kweminyaka eli-18 ubudala akukafaneli bona baqhatjhelwe ukwenza umsebenzi ongakafaneli iminyakabo namkha obafaka engozini.
Kulicala ukwenzisa namkha ukukatelela umuntu bona enze umsebenzi ngekani.
UKWEHLUKA EMTHETHWENI WEMIBANDELA YOKUSEBENZA : ISIGABA 49 NESIGABA 50
Isivumelwana esihlanganyelweko esenziwe mkhandlu wezokukhulumisana ngezabasebenzi ungajamiselela namkha utjhiye nanyana ngimuphi umbandela womthetho wokusebenza ngaphandle kwale elandelako:
a. isibopho somsebenzi wokuhlelela isikhathi sokusebenza malungana namaphilo wabasebenzi nokuphepha kwabo, kunye nesibopho sabasebenzi sokuqalelela imizabo namkha bemakhabo Isigaba 7, nesigaba 9 kunye nesigaba 13 ;
c . Ukuphungula ilifu yomnyaka yabasebenzi iyokuba ngaphasi kweemveke ezimbili Isigaba 20 ;
d. ukuphungula ilungelo lokuthola ilifu yokuyokubhebhula Isigaba 25 ;
e. ukuphungula ilungelo lokuthola ilifu yamagulo ibe ngaphasi kwesikhathi esibekwe mthetho;
f. ukwalelwa kokusetjenziswa kwabantwana kunye nokwalelwa kokukatelelwa komuntu ngomsebenzi Isigaba 48 .
Iimvumelwana ezihlanganyelweko kunye neemvumelwana ezikhamba nomuntu ngamunye zingajamiselela kwaphela namkha zitjhiye imibandela yokusebenza esisekelo ukufika la zivunyelwa khona mThetho namkha ukufika la zivunyelwa khona yikoro la abasebenzi balapho bawela khona ( Isigaba 49 ).
UNgqongqotjhe wezabaSebenzi angaqunta bona umbandela wokusebenza othileko uhluke keminye namkha utjhiywe ungafakwa hlangana neminye imibandela yokusebenza. Lokhu-ke kungenziwa nangokuthi umqhatjhi namkha ihlangano eqhatjhako ifake isibawo sokwenza njalo ( Isigaba 50 ).
Isiqunto angeze savunyelwa ngaphandle kobanyana iyuniyoni ejamele abasebenzi ivumile bona kungenziwa umehluko ngombandela wokusebenza othileko namkha ithole ithuba lokwenza iimphakamiso zayo kuNgqongqotjhe. Ikhophi lesiquntweso kufuze bona umqhatjhi ayiplage emsebenzini, kanti-ke nabaqhatjhi nabo kufuzile bona bakghone ukuyithola ( Isigaba 50 ).
IINQUNTO ZEKORO : ISIGABA 51
Iinqunto ezithathwa yikoro ngekoro zingathathwa ukubekela abasebenzi bekoro nendawo ethileko imibandela esisekelo.
UKUBEKA ILIHLO, UKUSETJENZISWA KWEMIBANDELA YOMTHETHO KUNYE NEKAMBISO YOMTHETHO : IINGABA 63 81
Abahloli bezemisebenzi kufuze bona bazise abasebenzi nabaqhatjhi ngamalungelwabo kunye nangeembopho ezibabophako zemithetho yemsebenzini. Abahlolaba bahlola ubujamo bezinto emsebenzini, baphenye ngeenlilo ezikhona, kanti godu kungenzeka babuze abantu abathileko ngokuthileko, babuye bahlole amarekhodi kanti godu kungenzeka kube namarekhodi nemitlolo ethileko yemsebenzinapho abayithathako bakhambe nayo ( Isigaba 64 66 ).
Umhloli womsebenzi anganikela umqhatjhi umtlolo womlayo othileko nakufumaniseka bona umqhatjhi loyo uphambana nombandela namkha imibandela yomThetho. Umqhatjhi-ke yena ngakelakhe ihlangothi angaphikisana nomlayo loyo; ukuphikisa kwakhe umlayo ukwenza kumNqophisi Zombelele wezabaSebenzi. Yena-ke umNqophisi Zombelele sele awutholile umlayo loyo angawufakazela, angawutjhugulula namkha awucithe. Lesisiqunto-ke singadluliselwa eKhotho yezabaSebenzi ( Isigaba 68 73 ).
Umqhatjhi akakwazi ukubandlulula abasebenzi ngenca yokwenza okulilungelo labo ngokomThetho lo ( Isigaba 78 - 81 ).
UMZINDLEKELO WOKUTHI NGUBANI UMSEBENZI : ISIGABA 83A
Umuntu owenzela omunye umsebenzi, namkha osebenzela omunye uthathwa ukuthi umsebenzi nakube a. indlela asebenza ngayo nama-awa wakhe womsebenzi ayalawulwa;
c . usebenzele / usebenze umuntu othileko ama-awa ama-40 ngenyanga ubuncani bakhona eenyangeni ezintathu ezidlulileko;
d. imali aphila ngayo isime ngomunye;
e. Uthola wakhe amathulusi wokusebenza namkha iinsetjenziswa asebenza ngazo; namkha f. Usebenzela umuntu munye kwaphela.
Nakube okhunye kwalokhu okungehla kuyenzeka, kutjho ukuthi umuntu loyo uthathwa ukuthi umsebenzi, bekube mhlazana umqhatjhake azakuveza ubufakazi bokuthi umuntu loyo akasuye umsebenzi.
OKHUNYE
Kulicala a. ukuliya namkha ukulinga ukufaka umuntu osebenzako ummoya omumbi, ngokomThetho lo;
b. ukuthola namkha ukulinga ukuthola ngomgunyathi, ngokuzenzisa namkha ngokusebenzisa ubukirikitjani bokukhwabanisa nanyana ngimuphi umtlolo olayelwe mthetho;
c . Ukuzenza unga umhloli wezemisebenzini namkha omunye umuntu osithunywa somThetho sokwenza umsebenzi othileko;
d. ukubhala namkha ukubhalelwa kuphendula ngokupheleleko umbuzo osemthethweni nanyana ngimuphi ongawubuzwa mhloli wezemisebenzi namkha omunye umuntu osithunywa somThetho sokwenza umsebenzi othileko;
e. ukuliya namkha ukuvimbela umhloli wezemisebenzini ukwenza umsebenzi afuze awenze ngokomThetho lo Isigaba 92 .
